یزله در لغت(پیش درآمدی بر کتاب یزله)
یزله در لغت(پیش درآمدی بر کتاب یزله)
یَزله یا هوسه یکی از گونههای رایج موسیقی محلی جنوب ایران است. یزله به وسیله گروهی از خوانندگان غیر حرفهای اجرا میشود و فقط با دست زدن همراه است. در این موسیقی، نغمه بیش از همه حائز اهمیت است و به متن چندان اهمیتی داده نمیشود .
در بوشهر، این مراسم در شادیها و عروسیها و یا عزاداری ( خصوصا در ماه محرم )اجرا میشود. نحوه انجام آن بدین صورت است که : افراد با گرفتن کمر فرد جلو ( مانند قطار بازی بچهها )، تشکیل یک قطار انسانی داده و با ضرب آهنگ شعر یزله، به نرمی قدم برداشته و به جلو میروند در مراسم عزاداری، گروه پس از طی مسافتی ایستاده و دایره وار و خمیده به سمت مرکز، با ریتم یزله شروع به سینه زنی میکنند که اشعار و نوحههایی که در این مراسم می خوانند بستگی به زمان آن مراسم دارد مثلاً در شب تاسوعا همه با هم می خوانند: "شب تاسوعاست امشب" و تک خوان در جواب میگوید: "کربلا غوغاست امشب" حتی به این مراسم در گفتار عامیانه ( هیامظلوم ) هم گفته میشود.
یزله به معنی حرکات ریتمیک و پایکوبی یکی از مقام های موسیقی بوشهر است که توسط یک نفر که یزله خوان نام دارد، خوانده می شود و بقیه که یزله گران نام دارند، همسرایی می کنند و دست می زنند و دایره وار می چرخند و بعضا به صورت پایکوبی به بالا و پایین می پرند.
یزله خوان لازم نیست که حتما موسیقی را بشناسد و بر موسیقی تسلط داشته باشد. یک فرد عادی نیز می تواند یزله خوانی کند. یزله خوان های قدیمی اکثراً افراد غیر حرفه ای بودند و موسیقی را نمی شناختند .
یزله خوان باید صدای بَم و قدرتمندی داشته باشد تا هیجان یزله را بیشتر کند. اگر کسی صدای زیری داشته باشد، یزله ی آن اثر نمی کند و به قول معروف یزله گرم نمی شود.
برای یزله خوانی تمرینی لازم نبوده که حتما اول تمرین کنند و سپس اجرا. معمولا کلماتی که همسرایان پاسخ می دهند کوتاه و ثابت می باشد. فقط یزله خوان کلماتش را عوض می کند.
در قدیم هر اتفاقی که می افتاده، مردم فی البداهه درباره آن موضوع یک یزله می ساختند.
همانطور که گفته شد، یزله خوانی معمولا توسط خواننده غیرحرفه ای خوانده می شده و یک یزله خوان فقط بایستی شعرهای یزله را از بَر باشد. یزله خوان معمولا در اشعارش کم نمی آورد، بدین صورت یک یزله که تمام شد بلافاصله یزله بعدی را شروع می کند و همسرایان نیز وقتی که یزله اول تمام شد، متوجه می شوند که در یزله بعدی چه پاسخی به یزله خوان دهند.
گاهی یزله خوان به تنهایی سکان یزله را به دست می گیرد و اشعاری مانند بحر طویل را می خواند و سپس به یزله باز می گردد.
………………………………………………
***در یزله و یزله خوانی نکات زیر را باید به یاد داشته باشیم.
1- یزله خوانی معمولا توسط افراد غیر حرفه ای خوانده می شده.
2- اشعار همسرایان در هر یزله ثابت می باشد.
3- در یزله معمولا سازی زده نمی شود.
4- موضوعات یزله معمولا اجتماعی بوده و اشعار یزله بستگی به اتفاقی داشته که رُخ می داده.
5- یزله در مجالسی چون اردوهای تفریحی- زیارتی و ... اجرا می شده.
6- یزله خوان هر چقدر که صدای بَم و قدرتمندی داشته باشد، یزله گرم تر می شود.
رجز در لغت :
به نوعی از شعر که با وزن خاصی که عموما در جنگ و مقام تفاخر و...سروده می شود رَجَز گویند.
رَجَز در جنگ :
خواندن رَجَز جهت برانگیختن روح حماسی و تهییج بر جنگ جایز است و از مصادیق غنا به شمار نمى رود.
رَجَز از نوزده بحر شعر است که وزنش وزن شش مستفعلن مىباشد؛ لیکن مراد از آن در این جا شعرى است که جنگجویان در میدان نبرد، در مقام بیان فخر و شرافت خود و اظهار شجاعت و برترى نسبت به دشمن مىخواندند.
رجز در لغت نامه دهخدا :
*رجز. [ رَ ج َ ] (ع اِ) (اصطلاح عروض ) بحری از نوزده بحر شعر که وزنش شش بار مستفلعن باشد. (ناظم الاطباء).
*نوعی از بحور شعر و وزن آن شش بار مستفعلن است ، این بحر بسبب نزدیکی اجزاء و کسر حروف آن بدین نام نامیده شده است . و خلیل گمان کرده که آن شعر نیست بلکه فقط نصف کردن ابیات و اثلاث است . (ازمنتهی الارب ).
* بیت شعر کوتاه . (مهذب الاسماء).
*بحری است از شعر. (از اقرب الموارد).
*بحری از نوزده بحر شعر که وزنش شش بار مستفعلن است ، و هشت بار نیز می آید،و چون در اول ارکان بحر رجز دو سبب خفیف است از این جهت بعد حرکتی سکونی واقع است ، بدین مناسبت این بحر را رجز نام کرده است (از مرض شتر که حرکت کند و باز ساکن شود). (آنندراج ) (از غیاث اللغات) :
بساز چنگ و بیاور دوبیتی و رجزی
که بانگ چنگ فروداشت عندلیب ِ رزی . منوچهری
*شمس قیس رازی گوید: از اقسام شعری که در بحر رجز گفته شود اعم از سالم و مُزاحف بدین شرح است :
1-رجز سالم مثمن ، از تکرار هشت بار مستفعلن حاصل شود، مانند این بیت از امیر معزی :
ای ساربان منزل مکن جز در دیار یار من
تا یک زمان زاری کنم بر رَبع و اطلال و دمن .
مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن
و یا این بیت از سعدی :
ای کاروان آهسته رو کآرام جانم می رود
وآن دل که با خود داشتم با دلستانم می رود.
و رجوع به مرآةالخیال ص 100 شود.
2-رجز سالم مربع، از تکرار چهار بار مستفعلن بدست آید:
ای بهتر از هر داوری
بگشای کارم را دری .
مستفعلن مستفعلن
*رجز خواندن در لغت نامه دهخدا
رجز خواندن . [ رَ ج َ خوا / خا دَ ] (مص مرکب ) خواندن اشعار رجز.
* مفاخرت کردن و بیان مردانگی و شرافت خود نمودن . (ناظم الاطباء)
چفیه یا کوفیّه
(چفیه یا کوفیّه (به عربی ) :كوفية( یک نوع سربند رایج به ویژه یکی از بخشهای پوشاک سنتی مردان عرب است.
چفیه به عنوان سربند استفاده می شود تا از سر و چشم و دهان آنان در برابر آفتاب و شن محافظت کند. در مواقعی بستن کوفیه فقط برای تکمیل بودن لباس فرد استفاده می شود. چفیه را با رشتهای به نام عقال بر سر میبندند که در مجموع چفیه و عقال نامیده میشود.[۱]. چفیه همچنین ممکن است بر روی سر بسته نشود و دور گردن گره زده شود.
با وجود رواج بیشتر واژهٔ «چفیه»، برخی مانند ابوالحسن نجفی، «چفیه» را شکل غلط کلمه میدانند و اصرار دارند که حتماً باید واژهٔ «کوفیه» به کار رود.[۲] بعضی منشأ اصطلاح کوفیه را شهرکوفه دانستهاند حال آنکه به نظر می رسد از پوشاک های بسیار قدیمی و همهگیر سرزمین عرب بوده است.[
· فلسطینی : مشهوترین و رایج ترین گونهٔ چفیه.
· سفید و ساده : چفیه رایج در بین عربهای منطقهٔ جنوب خلیج فارس. این نوع بصورت شال گردن یا دور سر و پیشانی بعنوان نماد مورد استفاده رزمندگان ایرانی در جنگ نیز قرار می گرفت و هم اکنون نیز توسط نیروهای رزمنده ایران بخصوص در مراسم های ویژه استفاده می شود. رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران سید علی خامنهای اغلب آنرا بر گردن و دوش دارد.
پانویس[
1. ↑ ویکیپدیای انگلیسی
2. ↑ «کوفیه و عقال را گاهی به غلط به صورت کَفیه و عقال یا چپیه ارگال یا چپیه عگال مینویسند و تلفظ میکنند.» ابوالحسن نجفی. غلط ننویسیم: فرهنگ دشواریهای زبان فارسی. چاپ ششم. تهران: مرکز نشردانشگاهی، 1373. ص 317.
برگرفته از کتاب یزله (محمدحسین درچین)صفحات 19 تا 22
مدیر وبلاگ در کنار آیت الله قاضی دزفولی